دنیا از موضوعاتی است که در متون اسلامی، به ویژه در نهج البلاغه، فراوان به آن توجه شده و با تعابیری دقیق و تاثیرگذار و تمثیلات و استعاراتی بلیغ ازآن سخن رفته است. این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که با شناختی صحیح و اصولی از دنیا و حسن و قبح رویکرد به آن می توان سبک زندگی را اصلاح کرد و در بهبود وضع جامعه نیز مفید و موثر بود. اصولا امام علی(ع) از دو بعد کاملا متفاوت به دنیا می نگرد که هر یک را اوصافی درخور تامل است و به نوع نگرش انسان به جهان طبیعت بستگی دارد. در این ارتباط است که تابع گرایی و متبوع گرایی معنی پیدا می کند و سپس مدح و قدح دنیا شکل می گیرد. البته نکته اصلی در تفسیر امام از دنیا جز این نیست که جهان برای انسان است نه انسان برای جهان، بدون آنکه ذره ای از ارزش جهان کاهش گیرد. هدف، ارج نهادن به ارزش های انسان است نه بی اعتبارکردن ارزش های جهان.در این مقاله سعی شده است دنیا در فرهنگ حیات بخش علوی مورد بحث و بررسی قرار گیرد و در این راستا، از مسائلی چون رابطه انسان و جهان، مدح و ذم دنیا، مفهوم علاقه به دنیا، و تضاد دنیا و آخرت سخن به میان آید.

کتمان ممدوح و مذموم در اخلاق اسلامی جایگاه ویژهای دارد. در سبک زندگی مؤمنانه کتمان کردن از گنج های ایمان و گنج های نیکی و گنج های بهشت معرفی شده است و از سوی دیگر گاه کتمان، ناپسند و به آن وعده عذاب داده شده است. در زندگی امروز با توجه به گستردگی و تنوع روابط و پردازش اطلاعات، این مسئله جایگاه ویژه ای پیدا می کند. کتمان، فی نفسه حکم اخلاقی ندارد و به اعتبار مکتوم، ممدوح و مذموم/ خوب و بد است و کاتم (کتمان کننده) به اعتبار آن ارزش گذاری اخلاقی می شود. پژوهش حاضر کوشش دارد مصداق های هریک (از کتمان ممدوح و مذموم) را واکاوی، و با یک دسته بندی منظم آن را ارائه کند. کتمان ممدوح و مذموم یا نسبت به خود است یا نسبت به دیگران که هر یک دارای اقسامی است. کتمان اسرار عموم مسلمان و اسرار گروه و سازمان در اقسام کتمان ممدوح قرار می گیرد. روش تحقیق، استنباطی تحلیلی است؛ و ابزار جمع آوری داده ها، آیات و روایات و آثار اخلاقی است. پژوهش حاضر خواننده را با برخی از معیارها و چالش ها و موارد مستثنی و دلیل آن، در کتمان ممدوح و مذموم، آشنا می سازد، و او را بر شناخت حکم اخلاقی در مصادیق موضوع پژوهش توانمند می سازد.

بدون تردید مسئله فقر یکی از مهم ترین دغدغه ها در جوامع بشری است ، شناخت معانی مختلف فقر در متون اسلامی و تمایز میان کاربرد های گوناگون آن ، برای جلوگیری از برداشت های نادرست از دین امری لازم و ضروری ست . واژه فقردر قرآن و روایات در معانی متعدد و مصادیق گوناگونی استعمال شده ، که در برخی موارد ممدوح ودرپاره ای از مواقع مورد مذمت واقع شده است مثلادر روایاتی که فقر را نکوهش می کند اینگونه آمده است: پیامبر اکرم(ص) فرمود: «کاد الفقر ان یکون کفرا». چه بسا فقر سر از کفر درآورد». امام علی(ع) فرمود: فقر مرگ بزرگتر است. پیامبر(ص) فرمود: فقر مایه سیه رویی در هر دو جهان است. دربرخی روایات هم مدح فقر است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: فقر مایه افتخار من است که به او می بالم. در روایت دیگری می خوانیم: فقرا دوستان خدا هستند. در یک روایت دیگر هست که پیامبر(ص) فرمود: خدایا مرا مستمند زنده بدار و مستمند بمیران و در شمار مستمندان محشور کن. همانطور که از روایات فوق ظاهر است واژه ای فقر در دو معنای متفاوت بکار برده شده است و قطعا فقر مذموم با ممدوح یکسان نیست. پس بر سالک الی الله لازم است معانی فوق را تفکیک کند و خود را از هلاکت نجات دهد و آگاهانه فقر مورد مدح اسلام را بشناسد و به سمت آن برود و از فقر مذموم دوری کند. به همین دلیل در این تحقیق که با رویکرد تحلیلی وکتابخانه ای صورت گرفته است به بیان فقر ممدوح و مذموم ازنهج البلاغه و روایات معصومین (ع) پرداخته شده که منجرب به تمییز ایندو گروه می شودو آنرا برای مخاطب روشن میسازد ودر صددپاسخ به این سوال است که: «فقر ممدوح و مذموم از نظر نهج البلاغه »چیست؟

آرزوی دستیابی به یک زندگی آرمانی، پیوسته انسانهای خردمند را به جستجوی زندگی بهتر وامی داشته است، در این راستا برخی، مثل افلاطون به صورت مدون و مستقیم و برخی نیز مثل شاعران، به صورت غیرمستقیم، جامعه آرمانی مورد نظر خود را به تصویر کشیده اند؛ برخلاف تصور ظاهری، اشعار مدحی هم به نوعی بیان کننده آرمانشهر ذهنی شاعران است که با توصیف ممدوح به صفاتی که در واقع متصف به آن نیست، حاکم آرمانی ذهنی خود را آن گونه که آرزو دارند به تصویر می کشند، در مدایح فرخی، عنصری و منوچهری نیز جلوه های شخصیت حاکم آرمانی مشاهده می شود؛ این پژوهش برآن است تا مشخص کند نقش و کارکرد دو خصلت عدالت و هیبت در ترسیم شخصیت حاکم آرمانی چیست؟ روش تحقیق در پژوهش حاضر، تحلیلی توصیفی و ابزار مورد استفاده، دیوان اشعار شاعران مورد نظراست که نشان می دهد عدالت برخاسته از دانش حاکم است و باعث ایجاد امنیت، آرامش و آبادانی ملک می گردد؛ هیبت نیز در کنار عدالت باعث جلوگیری از ناامنی داخلی و مانع تجاوز بیگانگان می گردد؛ عدالت، یکی از ابزار هیبت ساز حاکم است و هیبت شاه نیز بر توان عدالت گستری او می افزاید.

یکی از مهم ترین نیازهای بشر شادی و شاد زیستن است، که در بسیاری از جنبه های حیاتی انسان نقش مؤثری ایفا می-کند. اضطراب های فکری و تنش های روانی از مشکلات جدی انسان ها درعصر تکنولوژی و ارتباطات است که منجر به کاهش احساس شادی در آن ها شده است. عده ی زیادی به ویژه قشر جوان به جای روی آوردن به شادی های حقیقی و لذت های معنوی به دنبال شادی های کاذب هستند. دین اسلام که دین جامع و منطبق بر فطرت انسان است در این راه دستورالعمل های متعددی را درجهت شاد زیستن ارایه می کند که نه تنها انسان را به بطالت و پوچ گرایی سوق نمی دهد بلکه درجهت رسیدن به کمال، انسان ها را هدایت می کند. شیوه تحقیق در این نوشتار به روش تحلیلی توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و مطالب از متون علمی، استخراج و به توضیح و تشریح آن پرداخته شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که، مهم ترین موانع تحقق فرح(ممدوح) از منظر قرآن کریم و احادیث معصومین علیهم السلام عبارتند از: گناهکاری و معصیت، ناامنی روانی، کمبود محبت، کسالت، گمراهی، کبر و غرور، حسادت، افراط و تفریط در یاد مرگ، حرص و دلبستگی به مال در انسان می باشند.

چکیده فارسی:هدف این مقاله تبیین مناسبات دنیا و آخرت و تعیین دلالت های تربیتی آن است. این رویکرد می تواند نگریستن به رابطه دنیا و آخرت و تنظیم عملکرد و رفتارهای فردی و اجتماعی در جهت حیات طیبه را تحت تاثیر قرار دهد. برای تبیین چگونگی نسبت دنیا و آخرت، ماهیت این دو بررسی و آشکار شد که دنیا و آخرت از یکدیگر قابل تفکیک نیستند .جدا انگاری زمانی به وجود می آید که ماهیت اصلی حیات دنیوی و اخروی شناخته نشود .برای تبیین چگونگی حرکت در دنیا و رسیدن به حیات طیبه نیز با توجه به تجزیه و تحلیل سوال نخست، اصولی تعیین شد. نگرش صحیح به دنیا، باور به برتری آخرت بر آن، نیرومندسازی اراده، تقویت حس کرامت و محاسبه خود از جمله این اصول است. برای استنتاج دلالت های تربیتی از روش توصیفی و تحلیلی استفاده و به وسیله استدلال عقلی دلالت هایی تعیین شد. چند هدف تربیتی از قبیل شناساندن ماهیت دنیا به افراد، توانایی عمران و آباد کردن دنیا، آگاهی از رابطه حقیقی دنیا وآخرت، تقویت روحیه صبر و پایداری و یادگیری سبک زندگی مهم ترین هدف های تربیتی را تشکیل می دهد. در پایان نیز پیشنهاد های کاربردی ارائه شده است.   چکیده عربی:الغایة التی یرمی إلیها هذا البحث هی تبیین طبیعة العلاقة بین الدنیا والآخرة، وما فی ذلک من دلالات تربویة. هذا التوجه یمکن أن یکون له أثره فی النظرة إلی العلاقة بین الدنیا والآخرة، وتنظیم وتوجیه السلوکیات الفردیة والاجتماعیة نحو الحیاة الطیبة. ولغرض تبیین نمط العلاقة بین الدنیا والآخرة، فقد بحثت هنا طبیعة کل واحدة منهما، واتضح من خلال ذلک أن الدنیا والآخرة لا یمکن الفصل بینهما. ویمکن أن یکون هناک تصور بانفصالهما حینما لا یمکن هناک فهم للماهیة الأساسیة لکل من الحیاة الدنیا والآخرة. و قد وضعت مبادئ فی سبیل تبیین کیفیة المسیر فی الدنیا والوصول إلی الحیاة الطیبة، فی ضوء فهم وتحلیل ما جاء فی السؤال الأول. وأهم المبادئ التی وضعت هنا هی النظرة الصحیحة إلی الدنیا، والاعتقاد بأولویة الآخرة علی الدنیا، وترسیخ العزم والإرادة، وتقویة مبدأ الکرامة ومحاسبة النفس، وقد انتهج الاسلوب الوصفی لاستنتا ما فی ذلک من دلالات تربویة، وجری التوصل إلی بعض الدلالات عن طریق الاستدلال العقلی. و اما أهم الأهداف التربویة المبتغاة من وراء ذلک فهی: توعیة الناس بحقیقة الدنیا، والقدرة علی بناء الدنیا واعمارها، والوعی بالعلاقة الحقیقیة بین الدنیا والآخرة، وتأصیل روح الصبر والثبات، وتعلم اسلوب الحیاة ونهجها. و قدم هذا البحث فی ختام الأمر بعض المقترحات التی یمکن الافادة منها فی التطبیق العملی.

محققان درباره ی مدایح دوران غزنوی بسیار گفته و کوشیده اند هویت ممدوحان آن عصر را به کمک متن اشعار آن دوران و منابع دیگر تعیین کنند، اما هم به سبب فقر منابع و هم به علت کم دقتی برخی پژوهشگران، هنوز بسیاری از مسائل مربوط نادانسته مانده است. در نوشتار حاضر سعی شده اثبات شود اولاً ممدوح سه قصیده ی فرخی سیستانی (شماره های 89، 99، 122 چاپ دبیرسیاقی) شخص ناشناسی است به نام «ابوسهل عمر عراقی»؛ ثانیاً این فرد، به رغم مفقود بودن نامش از تمام تواریخ موجود، ظاهراً در دربار غزنه وزیری غیررسمی، در فاصله ی خلعت پوشیدن دو وزیر رسمی، بوده است. سپس، بر پایه ی قرائنی پراکنده برگرفته از لابه لای متون کهن، احتمالاتی درباره ی زمان وزارت و تاریخ درگذشت این شخص داده شده است. طبق این احتمالات، ابوسهل عمر عراقی زمانی در حدود 401-404ق مسئول غیررسمی شغل وزارت در دربار سلطان محمود بوده و حدود 404ق درگذشته است.